मुंबईच्या ईशान्येला सुमारे 330–350 किमीवर औरंगाबाद शहर — अधिकृत नाव आता छत्रपती संभाजीनगर — हे भारतातील दोन सर्वांत विलक्षण स्मारकांसाठीचे मुक्कामाचे ठिकाण आहे. दोन्ही 1983 मध्ये युनेस्को जागतिक वारसा स्थळे झाली.
शहरापासून सुमारे 30 किमीवरील वेरूळमध्ये 34 लेणी आहेत — साधारण 6व्या ते 10व्या शतकादरम्यान बौद्ध, हिंदू आणि जैनांनी शेजारी-शेजारी कोरलेली. सुमारे 100 किमीवर, नदीच्या घोड्याच्या नालेच्या आकाराच्या दरीत वसलेल्या अजिंठ्यात सुमारे 30 बौद्ध लेणी आहेत — इ.स.पूर्व दुसऱ्या शतकापासून साधारण इ.स. 5व्या शतकापर्यंतची — आणि त्यांत प्राचीन भारतातील टिकून राहिलेली सर्वोत्तम चित्रे आहेत.
काय पाहाल आणि काय कराल: अजिंठा आणि वेरूळ लेणी
कैलास मंदिर पाहून थक्क व्हा
वेरूळचे लेणे क्र. 16 हे लेणे नाहीच, तर एक संपूर्ण मंदिर आहे — प्रांगण, प्रवेशद्वार, गाभारा आणि शिखर — 8व्या शतकात राष्ट्रकूट राजा कृष्ण पहिला याच्या काळात डोंगर वरून खाली कोरत एकाच अखंड खडकातून घडवलेले. जगातील सर्वांत मोठ्या एकाश्म रचनांमध्ये त्याची गणना होते.
वेरूळचे तिन्ही समूह पाहा
बौद्ध लेण्यांत (1–12) कॅथेड्रलसारखे लेणे क्र. 10 आहे; हिंदू समूह (13–29) कैलासाभोवती केंद्रित आहे; जैन लेणी (30–34) उत्तरेला गाडीने थोड्या अंतरावर आहेत — लेणे क्र. 32 मधील नाजूक कोरीवकामासह.
अजिंठ्याची भित्तिचित्रे पाहा
लेणे क्र. 1, 2, 16 आणि 17 मध्ये बुद्धाच्या जन्मकथांची आणि दरबारी जीवनाची महान चित्रे आहेत; लेणे क्र. 19 आणि 26 ही उत्कृष्ट कोरीव प्रार्थनागृहे आहेत. रंगद्रव्यांच्या रक्षणासाठी प्रकाश मंद ठेवला जातो, आणि फ्लॅश वापरून छायाचित्रण निषिद्ध आहे.
औरंगाबादची स्वतःची स्थळे जोडा
अर्धा दिवस जादा असेल तर बीबी का मकबरा — ताजमहालाच्या धर्तीवर बांधलेली 17व्या शतकातील मुघल कबर — आणि वेरूळच्या वाटेवरचा दौलताबादचा डोंगरी किल्ला पाहा.
कसे पोहोचाल
- विमानाने: मुंबईहून औरंगाबादचे उड्डाण सुमारे एक तासाचे आहे. वेळापत्रके बदलतात — सध्याच्या वेळा तपासा.
- रेल्वेने: दिवसाच्या आणि रात्रीच्या गाड्या मुंबईला औरंगाबादशी साधारण सहा ते आठ तासांत जोडतात.
- रस्त्याने: सुमारे सात ते आठ तास.
- औरंगाबादहून: वेरूळ रस्त्याने सुमारे 45 मिनिटे, अजिंठा दोन ते तीन तास. अजिंठ्याला खाजगी वाहने पर्यटक केंद्रापाशी थांबतात आणि शेवटचे काही किलोमीटर शटल बस धावतात. औरंगाबादहून प्रायव्हेट गाइडेड एकदिवसीय टूर हा सर्वांत सोपा मार्ग.
स्थानिक टिप्स
- अजिंठा सोमवारी आणि वेरूळ मंगळवारी बंद असते. त्यानुसार दिवस आखा.
- शक्य असेल तर प्रत्येक स्थळाला स्वतंत्र दिवस द्या; दोन्ही एका दिवसात करणे शक्य आहे, पण घाईचे होते.
- ऑक्टोबर ते मार्च हा आरामदायी मोसम. एप्रिल ते जूनमध्ये खडक प्रचंड उष्णता फेकतो.
- दोन्ही स्थळांवर परदेशी पर्यटकांसाठी पुरातत्त्व सर्वेक्षणाचे प्रवेश शुल्क भारतीय पर्यटकांपेक्षा जास्त आहे; सध्याचे दर तपासा.
- मुंबईहून एकाच दिवसाच्या सहली असतात, पण त्यात अगदी पहाटे निघणे आणि उशिरा परतणे आले.
हे ठिकाण समाविष्ट असलेल्या टूर्स
हे गाइडेड अनुभव या ठिकाणाला भेट देतात किंवा त्याच्याशी सहज जोडता येतात:
प्रायव्हेट गाइडेड एकदिवसीय टूर सुरुवात US$31 औरंगाबादहून: अजिंठा आणि वेरूळ एकदिवसीय टूर
तुम्ही विमानाने किंवा रेल्वेने औरंगाबादला जाऊन एक-दोन रात्री राहणार असाल, तर तिथे बुक करण्याजोगी टूर हीच: युनेस्को यादीतील अजिंठा आणि वेरूळ लेण्यांची प्रायव्हेट गाइडेड भेट.
- दोन्ही लेणीसमूहांची प्रायव्हेट गाइडेड भेट
- एकाच खडकातून कोरलेले कैलास मंदिर
- अजिंठ्याची प्राचीन चित्रे
लांबची एकदिवसीय सहल मुंबई: एकाच दिवसात अजिंठा आणि वेरूळ लेण्यांची टूर
मुंबईतून सुरू होऊन मुंबईतच संपणारा आणि दोन्ही युनेस्को स्थळे पाहणारा खूप मोठा दिवस. हॉटेलचा खर्च वाचतो, पण दमछाक होते — कार्यक्रम नीट वाचा आणि तुमची तारीख साप्ताहिक सुट्टीच्या दिवशी (अजिंठा सोमवारी, वेरूळ मंगळवारी) येत नाही ना हे तपासा.
- दोन युनेस्को जागतिक वारसा स्थळे
- मुंबईतून सुरुवात आणि मुंबईतच शेवट
- रात्रीच्या मुक्कामाची गरज नाही
