मुंबई हे लांबट, अरुंद द्वीपकल्प आहे. बहुतेक प्रसिद्ध स्थळे त्याच्या दक्षिण टोकाला आहेत — कुलाबा, फोर्ट आणि मरीन ड्राइव — एकमेकांपासून काही किलोमीटरच्या आत. देवस्थाने, बाजार आणि जुना गिरणगाव मध्यभागी; वांद्रे, जुहू आणि राष्ट्रीय उद्यान उत्तरेच्या उपनगरांत. परिसरानुसार नियोजन केले, तर तुमचा वेळ वाहतुकीत बसण्याऐवजी स्थळे पाहण्यात जाईल. खालील प्रत्येक ठिकाणाचा स्वतंत्र मार्गदर्शक आहे — काय पाहावे, कसे पोहोचावे आणि उपयुक्त टिप्स.
मुंबईत काय पाहावे
तेरा ठिकाणे, जी मिळून खरी मुंबई घडवतात — बंदरावरच्या कमानीपासून डोंगरातल्या लेण्यांपर्यंत.
दक्षिण मुंबईतील प्रसिद्ध स्थळे
दक्षिण मुंबईतील प्रसिद्ध स्थळे गेटवे ऑफ इंडिया आणि कुलाबा
मुंबईची प्रत्येक भेट जिथून सुरू होते
बंदरावरची ही बेसाल्टची कमान म्हणजे मुंबईचे महाद्वार: 1911 मधील शाही आगमनाच्या स्मरणार्थ बांधलेली, 1924 मध्ये पूर्ण झालेली आणि आज शहरातील सर्वांत आवडती भेटण्याची जागा. शेजारीच ताज महाल पॅलेस हॉटेल, घारापुरीच्या लाँची आणि कुलाबा कॉजवेवरचे स्टॉल व कॅफे आहेत.
दक्षिण मुंबईतील प्रसिद्ध स्थळे घारापुरी (एलिफंटा) लेणी
बेटावरील खडकात कोरलेले शिवमंदिर
गेटवे ऑफ इंडियापासून लाँचने एका तासाच्या अंतरावर, घारापुरी बेटावरील डोंगरात भारतीय शिल्पकलेचा एक उत्कृष्ट नमुना दडलेला आहे: सुमारे 5व्या–6व्या शतकात अखंड बेसाल्टमध्ये कोरलेले लेणे-मंदिर, ज्याच्या मध्यभागी सहा मीटर उंचीचा त्रिमुखी शिव आहे. हे युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहे आणि सोमवारी बंद असते.
दक्षिण मुंबईतील प्रसिद्ध स्थळे CSMT (व्हिक्टोरिया टर्मिनस)
आशियातील सर्वांत भव्य रेल्वे स्थानक
छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस म्हणजे कॅथेड्रलचा पोशाख घातलेले चालते-बोलते स्थानक: मनोरे, गार्गॉइल, रंगीत काचा आणि भव्य घुमट; रचना एफ. डब्ल्यू. स्टीव्हन्स यांची आणि बांधकाम 1880 च्या दशकाच्या अखेरीस पूर्ण. हे युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहे आणि आजही लाखो प्रवाशांची वर्दळ सांभाळते.
दक्षिण मुंबईतील प्रसिद्ध स्थळे फोर्ट, ओव्हल मैदान आणि काळा घोडा
व्हिक्टोरियन गॉथिक आणि आर्ट डेको समोरासमोर
ओव्हल मैदानावरील क्रिकेटच्या खेळपट्ट्यांच्या दोन बाजूंना, व्हिक्टोरियन गॉथिक शैलीतील सार्वजनिक इमारतींची रांग 1930 च्या दशकातील आर्ट डेको निवासी इमारतींच्या रांगेसमोर उभी आहे — दोन्ही मिळून युनेस्को जागतिक वारसा समूह. भोवताली फोर्टचा व्यापारी भाग आणि काळा घोडा — शहरातील कलादालने आणि संग्रहालयांचा परिसर — आहे.
दक्षिण मुंबईतील प्रसिद्ध स्थळे मरीन ड्राइव आणि चौपाटी
क्वीन्स नेकलेस — राणीचा रत्नहार
बॅक बेला वळसा घालणारा 3.6 किलोमीटरचा प्रॉमेनेड, काठावर आर्ट डेको निवासी इमारती आणि शेवटी गिरगाव चौपाटीची वाळू. सूर्यास्ताला मुंबई इथे चालायला, कट्ट्यावर बसायला आणि दिवे लागता-लागता भेळपुरी खायला येते.
बाजार, देवस्थाने आणि वस्त्या
बाजार, देवस्थाने आणि वस्त्या क्रॉफर्ड मार्केट आणि बाजार
मसाले, चांदी आणि रमजानच्या रात्री
फोर्टच्या उत्तरेला वसाहतकालीन शिस्त संपते आणि जुने बाजार सुरू होतात: फळे-मसाल्यांच्या स्टॉलसह 1869 चे क्रॉफर्ड मार्केट, मंगलदास मार्केटमधील कापड व्यापारी, झवेरी बाजारातील सराफ आणि मोहम्मद अली रोड, जो रमजानच्या रात्री एक लांबलचक खाऊगल्ली बनतो.
बाजार, देवस्थाने आणि वस्त्या मलबार हिल, बाणगंगा आणि मणी भवन
पवित्र तलाव आणि गांधीजींचे मुंबईतील घर
मरीन ड्राइवच्या उत्तर टोकावरील टेकडीवर तीन शांत स्थळे आहेत: खाडीचे दृश्य दाखवणारे हँगिंग गार्डन, मंदिरांनी वेढलेला प्राचीन पायऱ्यांचा बाणगंगा तलाव आणि मणी भवन — 1917 ते 1934 या काळात शहरात गांधीजींचा मुक्काम असलेले घर.
बाजार, देवस्थाने आणि वस्त्या हाजी अली, महालक्ष्मी आणि धोबी घाट
समुद्रातील दर्गा आणि अख्ख्या शहराची धुलाई
शहराच्या मध्यभागी मुंबईची तीन खास दृश्ये जवळजवळ आहेत: लहानशा बेटावरचा पांढरा हाजी अली दर्गा, जिथे ओहोटीच्या वेळी बांधीव वाटेने जाता येते; किनाऱ्यावरचे महालक्ष्मी मंदिर; आणि महालक्ष्मी स्टेशनशेजारचा अवाढव्य उघडा धोबीखाना — धोबी घाट. सिद्धिविनायक मंदिर उत्तरेला टॅक्सीने थोड्याच अंतरावर आहे.
बाजार, देवस्थाने आणि वस्त्या 
बाजार, देवस्थाने आणि वस्त्या लेणी, डोंगर आणि एकदिवसीय सहली
लेणी, डोंगर आणि एकदिवसीय सहली संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान आणि कान्हेरी लेणी
शहरातले जंगल आणि बौद्ध विहार
आपल्या हद्दीत राष्ट्रीय उद्यान असलेली शहरे मोजकीच. बोरिवलीच्या जंगलव्याप्त डोंगरांत, कान्हेरी येथील शंभराहून अधिक कोरीव लेणी सुमारे इ.स.पूर्व पहिल्या शतकापासूनच्या बौद्ध भिक्षू-जीवनाची हजार वर्षे नोंदवतात.
लेणी, डोंगर आणि एकदिवसीय सहली लोणावळा, कार्ला आणि भाजे लेणी
डोंगरची हवा आणि प्राचीन चैत्यगृहे
मुंबईला सर्वांत जवळची थंड हवेची ठिकाणे — लोणावळा आणि खंडाळा — शहरापासून दोन-तीन तासांवर सह्याद्रीच्या माथ्यावर वसली आहेत. जवळच कार्ला आणि भाजे लेणी आहेत; भारतातील सर्वांत जुन्या आणि सुंदर बौद्ध कोरीव सभागृहांमध्ये त्यांची गणना होते.
लेणी, डोंगर आणि एकदिवसीय सहली अजिंठा आणि वेरूळ लेणी
महाराष्ट्रातील दोन महान लेणीस्थळे
निवांतपणे पाहायचे तर ही एकदिवसीय सहल नाही, पण मुंबईहून दोन-तीन दिवसांची सर्वोत्तम जोड नक्कीच आहे: अजिंठ्याची चित्रांनी सजलेली बौद्ध लेणी आणि वेरूळची खडकात कोरलेली मंदिरे, त्यात थक्क करणारे कैलास मंदिरही. दोन्ही युनेस्को जागतिक वारसा स्थळे आहेत आणि छत्रपती संभाजीनगरमार्गे (औरंगाबाद) तिथे पोहोचता येते.
तीन दिवसांचा समंजस बेत: पहिला दिवस — सकाळी गेटवे ऑफ इंडिया आणि कुलाबा, दुपारच्या जेवणानंतर काळा घोडा आणि ओव्हल मैदान, उतरत्या उन्हात CSMT आणि मरीन ड्राइववर सूर्यास्त. दुसरा दिवस — घारापुरीची पहिली लाँच, मग क्रॉफर्ड मार्केट आणि स्ट्रीट फूडची संध्याकाळ. तिसरा दिवस — मणी भवन आणि बाणगंगा, हाजी अली आणि धोबी घाट, मग सूर्यास्त आणि रात्रीच्या जेवणासाठी वांद्रे.
चौथा दिवस असेल, तर राष्ट्रीय उद्यानातील कान्हेरी लेणी आणि लोणावळा व कार्ला लेण्यांची एकदिवसीय सहल यांपैकी एक निवडा. घारापुरी सोमवारी बंद असते हे लक्षात ठेवा.
मुंबईतील दिवसांचे नियोजन करा
मुंबई ओळखणाऱ्यासोबत मुंबई पाहा
गेटवे, घारापुरीची लेणी, बाजार, लोकल ट्रेन आणि योग्य गाडीवरची पावभाजी — चांगला गाइड हे मोठे, गजबजलेले शहर सोपे करून टाकतो. टूर्सची तुलना करा आणि काही क्लिकमध्ये बुक करा.