धारावी पश्चिम आणि मध्य रेल्वे मार्गांच्या दरम्यान साधारण दोन चौरस किलोमीटरवर पसरली आहे आणि कित्येक लाख लोकांचे घर आहे — अंदाज खूप वेगवेगळे आहेत, आणि काही दहा लाखांपर्यंत जातात. कोळ्यांचे गाव आणि बाहेरून आलेल्या चर्मकार व कुंभारांची वस्ती यांमधून वाढत ती पृथ्वीवरील सर्वांत दाट ठिकाणांपैकी एक बनली.
ही एक औद्योगिक वस्तीही आहे. एकेका खोलीतले हजारो कारखाने मुंबईतील बऱ्याचशा प्लास्टिकचा पुनर्वापर करतात, चामडे कमावतात आणि शिवतात, कुंभारवाड्यात मडकी भाजतात, फरसाण बनवतात आणि निर्यातीसाठी कपडे शिवतात; इथल्या अनौपचारिक अर्थव्यवस्थेचा अंदाज बऱ्याचदा वर्षाला कोट्यवधी डॉलर इतका लावला जातो. दीर्घकाळ चर्चेत राहिलेली पुनर्विकास योजना आता सुरू आहे, त्यामुळे हा परिसर बदलणार आहे.
काय पाहाल आणि काय कराल: धारावी
जबाबदार वॉकिंग टूर घ्या
धारावी ही कॅमेरा घेऊन सहज भटकायची जागा नाही. चांगली टूर समुदायातलीच व्यक्ती घडवते, ग्रुप लहान ठेवते, उद्योग आणि राहणीमान प्रामाणिकपणे समजावते आणि पैसा स्थानिक प्रकल्पांत परत गुंतवते. आम्ही दिलेल्या धारावी टूर्सची तुलना करा आणि प्रत्येक ऑपरेटर कसे काम करतो ते वाचा.
पुनर्वापर आणि चामड्याचे व्यवसाय पाहा
व्यापारी गल्ल्यांत प्लास्टिक वेगळे केले जाते, तुकडे केले जातात, धुतले जाते आणि वितळवून दाणे बनवले जातात; ॲल्युमिनियम पुन्हा ओतले जाते. चामड्याचे कारखाने मुख्य रस्त्यावरच्या शोरूममध्ये बॅगा, पट्टे आणि जॅकेट कारखान्याच्या दरात विकतात.
कुंभारवाड्यातील कुंभारांना भेटा
पिढ्यांपूर्वी गुजरातहून आलेल्या कुटुंबांनी वसवलेला कुंभारवाडा म्हणजे वस्तीतले एक गावच: अंगणांत फिरणारी चाके आणि घरांच्या मधून धूर सोडणाऱ्या भट्ट्या.
कसे पोहोचाल
- ट्रेनने: माहीम जंक्शन (पश्चिम मार्ग) आणि शीव (मध्य मार्ग) ही टूर्सची नेहमीची भेटीची ठिकाणे.
- मेट्रोने: अ‍ॅक्वा लाइनचे (मार्ग 3) धारावी स्थानक आहे — सध्याची सेवा तपासा.
- टूरसोबत: काही एकत्रित टूर्समध्ये पिकअप असतो आणि त्या धोबी घाट व डबेवालेही जोडतात.
स्थानिक टिप्स
- बहुतेक जबाबदार ऑपरेटर निवासी भागांत छायाचित्रे न काढण्याची विनंती करतात. तिचा आदर करा, आणि कोणाचेही छायाचित्र काढण्यापूर्वी नेहमी विचारा.
- बंद बूट आणि सभ्य कपडे घाला; गल्ल्या अरुंद, ओल्या आणि खडबडीत असतात.
- सकाळच्या टूर्स गार असतात. पावसाळ्यात चिखल आणि डबक्यांची तयारी ठेवा.
- ऐकायला आणि शिकायला जा. इथे लोक कामात असतात — वाट द्या, आणि मुलांना पैसे किंवा गोळ्या-चॉकलेट वाटू नका.
हे ठिकाण समाविष्ट असलेल्या टूर्स
हे गाइडेड अनुभव या ठिकाणाला भेट देतात किंवा त्याच्याशी सहज जोडता येतात:
गाइडेड वॉकिंग टूर सुरुवात US$14 मुंबई: धारावी, धोबी घाट आणि डबेवाले टूर
एकाच सकाळी कष्टकरी मुंबईचे तीन पैलू: धारावीतील पुनर्वापर, कुंभारकाम आणि चामड्याचे कारखाने, धोबी घाटावरचा अवाढव्य उघडा धोबीखाना आणि घरचे जेवण शहरभर पोहोचवणारे डबेवाले. मुंबई प्रत्यक्षात कशी चालते हे समजावणारी हीच टूर.
- धारावीतील कारखाने आणि गल्ल्यांमधून गाइडेड फेरफटका
- धोबी घाटावरचा उघडा धोबीखाना
- डबे वर्गीकरण करून पोहोचवणारे डबेवाले
गाइडेड वॉकिंग टूर मुंबई: स्थानिक गाइडसोबत धारावीची भेट
स्थानिक गाइडसोबत धारावीतील घरे आणि कारखान्यांच्या चक्रव्यूहातून पायी फेरफटका. भर गरिबीवर नाही, तर काम, उद्यमशीलता आणि समुदायावर आहे — मन मोकळे ठेवून जा, कोणाचेही छायाचित्र काढण्यापूर्वी विचारा आणि गाइडचे ऐका.
- अरुंद निवासी गल्ल्या आणि लघुउद्योग
- वस्तीतल्याच गाइडच्या नेतृत्वाखाली
- प्रवाशांकडून अतिशय उच्च रेटिंग
